|
TEZHİP
SANATI ve RESİM GALERİSİ
|
Temeli İran ve
çevresinde atılan tezhip
sanatı, ilk gelişmesini, yine İran'da
kurulan Selçuklu Devleti'nde yaparak,
Tebriz, Herat, Bağdat, Musul,
Konya, Karaman, Amasya, Harput, Sivas'a doğru
gelişmiştir. Kur'an ve ilmi
kitapların hemen her türünde süsleme
örneklere rastlanır.
Selçuklu eserlerinde en
zengin tezhip,
kitapların zahriye kısmında, metinlerin
kenar başlıklarında, sûre başlarında ve konu bölümlerinin
aralarında, kitabın son
sayfasında hatime veya ketebe bölümünde yer alır.
Selçuklu eserlerindeki tezhibin özellikleri: Sayfa
kenarlarında yer alan hamse gibi yerleri belirten yazıların
etrafında münhani türü süslemeler bulunur. Münhâni, genel
olarak Rûmi motiflerin ve kuş kanatlarının iç bünyelerinde
bulunan ayrıntılardan oluşup, kendine özgü bir renklendirme
tekniğine sahiptir. Daima birbirinin arkasından çıkacak
şekilde çizilerek meydana getirilirler. Her bir Münhani’nin
daralan kısmı kompozisyonun gerektirdiği belli bir yöne
doğru gittikçe incelerek
devam eder. Bunlara gül adı verilir. Hizip
gülü gibi. İslam'da gül Hz. Muhammed'i temsil eder.
Geometrik şekiller, münhaniler ve özellikle Selçuklular
dönemi motifi olan Rûmi’ler kullanılmıştır. Aralarında küçük
dallar üzerinde Hatâi motifler vardır. Dikey süsleme şeması
tüm sayfada, bazen de sayfa bir madalyonda uygulanır. Bu
madalyon oval ya da şemse şeklinde olabilir.
İlmî
kitaplarda sayfa kenarlarına çiçek, yaprak,
selvi ağacı, gülâbdân, ibrik, vazo, cami ve minare gibi
süsler yapılmıştır. Tığ çok nadir kullanılmıştır. Zeminler
altın, süslerde lacivert, koyu mavi, kiremit rengi, yeşil,
mavi, kahverengi, hâkî, sarı, pembe, mor ve beyaz renkler
kullanılırken konturlar pembe ve siyah ile yapılmıştır.
|